Selecteer een pagina

Blog

Dat kan anders…

Technationalisme, de machtscocktail van innovatie en economie
Technationalisme, de machtscocktail van innovatie en economie

Technologie houdt ons gevangen en biedt tegelijkertijd oneindige vrijheid, zo schrijf ik in mijn boek Wennen aan wenden. Vooruitgang is dus bijna altijd bipolair te noemen. Er bevinden zich echter altijd grijze gebieden in gepolijste oplossingen. En dat is goed want deze zetten aan tot vragen stellen bij wat we zien gebeuren.

Wat je maakt is wat je bent

Naties worden welvarend door de cocktail van innovatie en economie. Innovaties die grote impact hebben associëren we daarbij vaak met landen die daar lange tijd de boventoon mee voeren. Zo associeer je chemicaliën met Duitsland vanwege het Ruhrgebied en massaproductie met Noord-Amerika, vanwege Ford en de lopende band. Maar nu is er iets wat niet tastbaar is: geen auto, geen vat chloor, maar technologie. Veelomvattend en abstract, en de toepassing van die technologie laat zien wat er allemaal kan. Landen zetten in op dat ‘product’ en op ons adaptievermogen. Dit is een geopolitiek spel dat Technationalisme heet.

Economisch-politiek beeld

Forbes gaf recentelijk een mooie definitie van Technationalisme: een nieuwe vorm van mercantilistisch denken (een economische politiek die zich richt op de rijkdom van een land, uitgedrukt in de hoeveelheid edelmetaal) die technologische innovatie en capaciteiten rechtstreeks koppelt aan de nationale veiligheid, economische welvaart en sociale stabiliteit van een land.

Technologie verandert eenvoudigweg ook de manier waarop landen zich tot elkaar verhouden (geopolitiek) en tot hun burgers (nationaal belang). Het is grensoverschrijdend en het is regimeafhankelijk hoe ver dat (inter)nationale belang precies gaat op de geopolitieke wereldkaart.

We zijn gewaarschuwd. Zo kan een land nieuw handelsmateriaal (bijvoorbeeld data) in omloop brengen om de positie op de wereldagenda mee te versterken en de eigen burgers mee onder druk te zetten. Dat kan een toxische mix worden van nationalisme, militarisme en grote industriële slagkracht. Dat is het soort verandering waar de grip op vooruitgang wel heel letterlijk genomen wordt.

Estland en Huawei

Zodra technologie de samenleving en de cultuur van een land beïnvloedt, kan dat een ijkpunt worden voor de sterke nationale identiteit op de geopolitieke kaart. Succes wordt afgemeten aan hoe innovatief een land is, en in hoeverre men adaptievermogen ten aanzien van technologie laat zien en dat kapitaliseert. Kijk naar een voorbeeld als Estland waar je als burger elektronisch gebruik kan maken van de talloze innovatieve diensten die de Estse overheid ontwikkelde.

Een ander voorbeeld dichterbij huis: Huawei’s 5G en de monopolistische positie van deze speler. Alle toegepaste technologie in strategisch belangrijke posities dragen een bepaald risico. Uiteindelijk komt het dan neer op samenwerken terwijl alle veiligheidsoverwegingen worden gerespecteerd. In de toekomst zullen er legio van deze spelers komen (kijk naar AI-toepassingen), want innovatie en snelheid brengen je nu tot eenzame hoogte. Immers: in het land der blinden…

Foto: Matthew Henry

Brazilië als voorbeeld

In geval van Technationalisme groeien ook andere, minder fraaie belangen binnen de landsgrenzen  van andersoortige regimes. Een land als Brazilië is een goed voorbeeld van een omslagpunt waar zorgvuldig werken en compliance dreigen over te gaan in de controledrang van de machthebbers. Zo kende men er de hoogtijdagen als een van de BRIC-landen – het buzzword BRIC van Goldman Sachs archetypeerde de economisch meest voorspoedigste landen –. En nu is er het Bolsenaro-regime. Pieken en dalen op allerlei vlakken: van oliegrootmacht tot corruptieschandalen.

Gegevensverzameling heeft altijd een prominente rol gespeeld in Brazilië. Dat kan ook niet anders in een land met zoveel inwoners. Het levert een gouden datacombinatie van schaal en inzicht in de variabelen. Efficiënt databeheer faciliteert het besturen van zeer grote groepen mensen, het geeft immers goed inzicht.

Al vroeg hield het land zich bezig met internet-governancevraagstukken en zo plaveide het de weg voor gegevensbescherming in vooruitstrevende wetten. Vandaag groeit er een infrastructuur voor gegevensverzameling en toezicht. Echter, het grote talent van de gegevensverzameling dreigt zich nu tegen de bevolking te keren.

Zo lezen we in MIT Technology Review dat president Bolsonaro vorig jaar een decreet ondertekende dat overheidsinstanties verplicht de bulk aan gegevens over Braziliaanse burgers te delen en te consolideren in een basisregister. En dat zonder debat.  Vanzelfsprekend is nu het voor de hand liggende argument consistente data en vlotte gegevensuitwisseling in een tijd van Corona. Maar er zit een kwade genius op. Het hebben van zeer uitgebreide, geconsolideerde profielen met biometrische gegevens en gezondheidsdossiers zet de burger volledig in de kijker.

Foto: Morgan Housel

Denk eens mee..

Het levert stof tot nadenken: wendbaarheid is je afvragen wat succesvol betekent op de wereldkaart en welke prijs het land de burgers laat betalen. Welke technologische producten of diensten zullen de internationale wedloop de komende jaren overheersen? En hoe denk jij daarover?

 

 

 

 

 

Wendbaar IKEA koopt eigen mök terug met grootschalig programma
Wendbaar IKEA koopt eigen mök terug met grootschalig programma

Goed nieuws voor diegenen die afscheid nemen van het meubilair dat niet meer in de levensfase van vandaag past. Ikea, toch wel een vaandeldrager ten aanzien van innovatie en verduurzaming heeft iets moois aan het eigen dienstenportfolio toegevoegd: buy back.  Zo meldden BBC news, NY Times, CNN en andere nieuwsmedia deze week.

foto: Charles Deluvio

Volgende maand begint het wereldwijde terugkoopprogramma van meubelen. Het buy back programma mag zich gerust een bewustwordingsprogramma noemen. We hebben en kopen immers gewoon te veel. In Groot-Brittannië start Ikea op 24 november dit programma dat is net voor Black Friday. Een zwarte dag als we kijken naar overconsumptie.

Het programma gaat in 27 landen van start en dat maakt het bijzonder, Ikea had al diverse losse programma’s lopen. Het is de eerste keer dat het zo simultaan en op grote schaal verloopt. Slim om juist schaal en slagkracht te gebruiken, dat doen initiatieven die willen aanzetten tot kopen ook. Net voor Black Friday is een mooie start om als parallel te gebruiken. Zo gaan kopen en verkopen zij aan zij.

Ikea geeft hier een mooi voorbeeld van hoe wendbaarheid werkt, dat deed Selfridges eerder ook. Wil je meer lezen over hoe wennen aan wenden werkt? Zie het boek dat ik er recentelijk over schreef.

 

 

 

Is het erfgoed van je bedrijf overleven of overlevering?
Is het erfgoed van je bedrijf overleven of overlevering?

Het is een mooi maatschappelijk initiatief dat er Nederlanders zijn die aandelen Hema willen kopen om het bedrijf te behouden. De vraag is of mensen dat willen omdat ze fan zijn van de winkel en de historische waarde, of omdat ze willen dat het concept Hema zich blijft doorontwikkelen. Ofwel: gaat het om wat het ooit was of juist om de potentie van wat het kan worden?

Bedrijven leggen steeds vaker hun bedrijfsculturele geschiedenis vast. Het lijkt steeds meer te gebeuren, de geschiedenis laten zien. Philips en Albert Heijn hebben bijvoorbeeld hun eigen museum.

Philips Museum (foto: Ron Theunissen Flickr)

Wat is de bedoeling hiervan? En wat levert bedrijfslegacy maatschappelijk op ? Daarvoor zou je bijvoorbeeld kunnen kijken hoe je bedrijf past in het regionale of landelijke cultureel erfgoed en op welke manier het bijdraagt aan de concurrentiepositie. Goede voorbeelden van erfgoedruimte(n) zijn te vinden op de website van De Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed.

Context begrijpen

Elk mens en elke onderneming maakt van tijd tot tijd de beweging door van terugblikken en vooruitzien. We werpen het verleden vast vooruit om de toekomstige generaties ervan te laten leren en we laten disciplines bijeenkomen om scenario’s voor een mogelijke toekomst te schetsen. Dit is vaak niet meer dan een poging om vanuit het verleden te anticiperen op die toekomst. Maar op welke toekomst en wie is daarbij gebaat?

Het verleden van bedrijven is door een andere generatie en mensen vormgegeven dan diegenen die er nu of in de toekomst werken. Een bedrijf is zonder mensen geen entiteit –  dus wat is dat cultureel erfgoed precies als die mensen steeds weer anderen zijn? Een collectie spullen, verhalen?  We willen zo graag behouden en bewaren, maar wat willen we vertellen aan een generatie die de context niet kent? Natuurlijk, erfgoed is van belang om huidige en toekomstige generaties een beeld te geven van het verleden. Het zegt iets over de cultuur, het is het geheugen van een onderneming. En we kunnen leren van dat verleden. Bijvoorbeeld ontwerpers die leren van hoe briljant de Eames-stoel is ontworpen. Maar dat zijn uitzonderingen en hebben betrekking op tijdloos design. Overigens, de huidige Eames-stoel is ook een tikkeltje groter omdat mensen wereldwijd zo’n tien centimeter langer zijn geworden… Echt tijdloos is het nooit.

 

Van Nelle Fabriek (bron Wikimedia)

Erfgoedbeweging

Het is zeker belangrijk om te laten zien wie je was, maar het is goed om daarbij na te denken wat je wilt vertellen aan een generatie die die historische context niet kent of begrijpt. Is het nog toepasbaar (denk aan de stoel)? Leermomenten zijn een vloeiende beweging, een ervaring. Ze ontstaan zelden uit iets statisch.

In plaats van een statische erfgoedcollectie op te zetten, kun je ook kiezen voor een erfgoedbeweging rond je bedrijf. Een community die zich bezighoudt met waar je nu staat en waar / wat je in de toekomst wilt zijn. Met mensen die je bedrijf goed kennen en helemaal niet kennen, van alle leeftijden. Dat houd je wendbaar! Maak gebruik van de wisdom of the crowd om achter zaken te komen die nog onbekend zijn. Zo pik je meteen de zaken uit je verleden die nog steeds van belang zijn voor de jongere generaties. En geef je er een context aan die ook voor deze generatie bekend, begrijpelijk of veelzeggend is. Je creëert die levende context om erfgoed betekenis te laten houden en om toekomstscenario’s te schetsen.

 

 

 

Hoe je aan je ruimte geld overhoudt
Hoe je aan je ruimte geld overhoudt

Starbucks heeft weer iets moois toegevoegd aan hun businessmodel. Daar waar menig zelfstandige eerder zat vastgeplakt aan de koffietafels van de tent, is het nu de beurt aan de vaste kantoormedewerkers zonder kantoor.

Op 30 juli onthulde Starbucks een nieuwe winkel in Tokio, ontworpen dus voor de werknemers in loondienst, op afstand. Steeds meer bedrijven zien dat werken op afstand ‘werkt’ en daarnaast flink kosten bespaart. Zo breekt nood, de wet van nodeloze aanwezigheid. Een nieuwe, flexibele tijd breekt aan voor een veel bredere groep werkenden. Deze ‘early adapter case’ van de koffiegrootgrossier breidt zich uit naar andere concepten, bijvoorbeeld ruimten die eerder een andere functie hadden zoals hotels die kampen met leegstand.

In samenwerking met Think Lab maakte Starbucks een kloppend zakenhart op de tweede etage van het café in de Japanse stad. Best handig omdat dat direct ook het probleem tackelt van die zzp’er die relatief te weinig koffiedrinkt voor de tijd dat hij/zij in de zaak zit. De koffiecorneritis…

Een slimme inhaker van de koffiegigant. Bovendien staat Tokio nu niet direct bekend om zijn ruimte, dus is dit een prima plaats voor een dergelijke pilot die eigenlijk overal ter wereld toepasbaar is en voor veel ruimten geldt. En aangezien je wel een kleine bijdrage betaalt voor het huren van een solo ruimte is het eventueel niet koffiedrinken voor Starbucks ook gedekt.

Wendbaarheid heeft een ander soort ruimte nodig.  Wat heb jij in deze tijd nodig en welke eisen stel jij aan een nieuw soort ruimte?

 

 

 

 

Circulair Selfridges, een wendbaar warenhuis
Circulair Selfridges, een wendbaar warenhuis

Het Londense warenhuis Selfridges verlegt de focus naar circulair ondernemen en stelt duurzame doelen. Deze wending komt vooral vanuit omgevingsbewustzijn. Hoe slim is dat?

Op de website van het high end Londense warenhuis Selfridges las ik het volgende: “We want to build on our reputation as a retailer and employer that’s leading the way in sustainability. We have set a number of commitments to get us there – encompassing and extending beyond our Project Earth commitment to change the way we shop, and spanning our entire business and supply chain.”

Duurzaamheidsplan

Het is passend bij de tijd dat warenhuis Selfridges nu naar voren treedt als het aankomt op omgevingsbewustzijn en het maken van ethische keuzes. De traditionele inslag doet wellicht anders vermoeden maar niets is minder waar. In The Guardian las ik dat de top van het warenhuis goed heeft nagedacht over een duurzaamheidsplan voor de komende vijf jaar. Geen irreëel plan dat enorme vergezichten schetst, maar acteert in het hier en nu en kijkt naar marktsentiment, eisen en omstandigheid, het retaillandschap en het uiteindelijke doel.

Collectieve aanzwengeling

Je zou kunnen zeggen dat collectief sentiment dat gedachtegoed in de afgelopen periode heeft aangezwengeld – er is veel gebeurd immers. COVID-19 is daarbij een bewustwordingsaccelerator geweest. De beweging is natuurlijk al veel eerder in gang gezet onder invloed van de klimaatcrisis – die weer voortkomt uit dat we alles altijd maar willen voor heel weinig.

Anne weet de weg

Anne Pitcher, de topvrouw van het warenhuis, merkt in het artikel in The Guardian scherp op dat het allemaal niet zo simpel meer is. Combinaties van factoren spelen een rol, andere eisen aan andere tijden. Ze licht toe dat mensen winkels niet klakkeloos meer binnenwandelen met alleen een winkeldoel. Het gaat om ‘purpose’, naast het kopen van spulletjes. Ze geeft ook aan dat consumenten zaken willen doen met bedrijven die ze vertrouwen en waarvan ze weten dat ze om de omgeving geven. Merken waarvoor nog affiniteit kan worden opgebracht. En om dat te verdienen moet je aan je karma werken. Je reciprociteitstotaalscore op het bord noteren.

Niet meer bewegingsloos toekijken

Pitcher kijkt naar de manier waarop ze de zaak runnen en niet alleen maar het sec nadenken over geld. Het warenhuis tekende het Fashion Pact van de G7 top vorig jaar ten aanzien van hun milieu-impact. Het gaat over een ethisch profiel en gedrag. Over stilstaan bij wat je aan het doen bent en dat is best lastig als je veel te verliezen hebt.

Zuiver verhaal

Nadenken over circulair ondernemen en het stellen van duurzame doelen is – hoe paradoxaal ook – commercieel slim met de activistische GenZ als nieuwe klantgroep. Deze generatie heeft lak aan loze verhalen, dat verhaal moet kloppen. En daar ben ik het roerend mee eens: het enige middel waarmee we intenties kunnen overbrengen, het verhaal, laat dat nu echt eens kloppen. Zuiver ondernemen staat tot een zuiver narratief verteld vanuit zuivere doelen.

Voor Selfridges was het tijd voor kritisch navelstaren en eigen interventie. Volgens hen begint het werken aan een duurzame toekomst met het aanpassen van de manier waarop je zakendoet. Sommige dingen passen eenvoudigweg niet meer. Verantwoord ondernemen hoort bij een aardbol onder druk. Onder de toepasselijke naam Project Aarde neemt het warenhuis radicale stappen voorwaarts. Duurzaamheidsdirecteur Daniella Vega geeft aan dat de ambitie ligt in een net-zero future maar daar gaat wel een alarmbelletje. In Forbes las ik dat de regering van het Verenigd Koninkrijk haar ambities heeft aangesnoerd door deze netto-nul doelstelling voor 2050 in de wetgeving op te nemen. Het is evident dat het pijn gaat doen zodra het haast heeft.

Wat doen ze?

Wat betekent het concreet voor de doelen van het warenhuis? De meest milieubelastende materialen die overal in het bedrijf worden gebruikt moeten afkomstig zijn van gecertificeerde, duurzame bronnen. Dat klink makkelijk maar dat is het niet als je verbonden bent aan een hele hoop verschillende leveranciers. Maar de focus en de afspraken zijn er is er volgens Vega. Daarnaast gaat het de uitstoot verminderen en start het met een tweedehands modewinkel, kledingverhuur, recycling van schoonheidspakketten en een “conciërge” om te helpen bij productreparaties om ons te leren aanpassen aan nieuwe manieren van leven.

Bewustwording

Druppels op een gloeiende plaat? Het gaat bewustwording. Wat doen wij en wat is ons aandeel als consument en wat als ondernemer, merk en bedrijf? Vraag en aanbod blijft een boosaardige tweeling.

Vraag

Wat doe jij als consument, ondernemer, merk of bedrijf? Wat speelt er momenteel in je omgeving dat onverwacht, instabiel, ongrijpbaar, onvoorspelbaar en complex is? Welke aanpassingen moet je doen om ermee om te gaan?

Meer lezen?

Mijn boek wennen aan wenden is sinds 1 oktber 2020 uit en gaat dieper in op een wendbare toekomst en hoe wij kijken naar de wereld, maatschappij en ons individuele leven. Kijk op wennenaanwenden voor meer informatie of reserveer het hier

Het verdriet van COVID-19: weg met de ontkenning dat het allemaal wel meevalt
Het verdriet van COVID-19: weg met de ontkenning dat het allemaal wel meevalt

“The loss of normalcy; the fear of economic toll; the loss of connection. This is hitting us and we’re grieving. Collectively. We are not used to this kind of collective grief in the air.” Dit zegt David Kessler, een invloedrijke expert op het gebied van verdriet en rouw, in een interview met HBR (met Scott Berinato). Momenteel ervaren we verschillende vormen van verdriet. De wereld is veranderd, we weten dat dat tijdelijk is maar dat voelt toch niet zo en we realiseren ons dat zaken veranderd zijn. Hoe gaan we hiermee om?

Anticiperend verdriet

Een van de gevoelens die we momenteel ervaren is wat Kessler anticiperend verdriet noemt. De emotie die ontstaat als we onzeker zijn over wat de toekomst brengt. Dat heeft een dreiging in zich. Onze primitieve geest weet dat er iets ergs gebeurt, maar het is niet tastbaar, niet concreet. Dat zorgt voor een gevoel van onveiligheid. Er is nu ook een directe lijn met het verliezen van je vrijheid. In Wennen aan wenden stip ik collectief trauma aan in relatie met het belang van betekenis toekennen aan wat ons overkomt. We dealen beter met trauma zodra we betekenis kunnen geven aan dat lot. Wat gaf een eerste golf ons mee? Wat leerden we? Welke betekenis kennen we het toe?

Hoe te verzachten?

Wat kunnen we doen om de emoties die we nu ervaren te verzachten? Rationeel gezien helpen overzicht en inzicht en de kaders van de omstandigheid beter leren kennen. De recente omstandigheden creëren andere kaders waarbinnen we ons nu moeten bewegen, een norm en zo ook een aangepaste morele code. (Ga eens na wat je zelf ethisch gedrag vindt in corona tijd en wat dat met je doet)  Ook het weten dat gevoelens van onrust en onzekerheid echt wel gedeeld worden door anderen kan soelaas bieden. Collectiviteit kan helend werken. Op emotioneel vlak zeg ik: head first, confrontatie, even weg met de ontkenning dat het allemaal wel meevalt. Voel het maar ff.

Emo-kermiscarrousel

Verdriet, smart en rouw zijn volgens Kessler niet lineair in hun verloop en daarom is inzicht in de verschillende stadia van verdriet zoals Elizabeth Kübler-Ross deze omschrijft een begin. Dat start met ontkenning (het raakt mij niet), boosheid (er wordt me wat ontnomen), onderhandeling (als ik dit doe, gaat het straks beter), verdriet (geen idee waar dit heengaat) en acceptatie (het gebeurt en ik ga er een weg in vinden). Niet zozeer in die volgorde maar ze zwieren in die emo-kermiscarrousel wel mooi langs. Even zwaaien en we doen weer een rondje emoties. Ik ben het eens met Kessler dat de echte macht ligt bij de acceptatie, dat kan leiden tot een bepaalde mate van controle (ik kan zaken ondernemen die het risico verkleinen).

Wendbaarheid

En daar komt onze wendbaarheid om de hoek. Want het vermogen om gebeurtenissen te accepteren, een plek en betekenis te geven, heeft grote invloed op onze verwerking en ons aanpassingsvermogen ten aanzien van tegenslag.  En zoals ik in mijn boek ook zeg: de samenloop van soms conflicterende omstandigheden maakt ons bewust van het feit dat we losjes aan elkaar gekoppeld zijn en ook afhankelijk zijn van die relatie. We lossen het alleen én samen op.

Nieuwsgierig geworden naar mijn boek? Het verkrijgbaar via managemementboek